Bazı şarkılar neden anlaşılmaz?

Bazı şarkılar var, gerçekten bize özel. Öyle ki, sözlerin en azından bir kısmı bilinçaltımızla, günlük hayat pratiğimizle veya yöresel kültürel karakterimizle yeni formunu alıyor.

Yıldız Tilbe şarkısında neden “Hafize abla… aşk vurur insana” diye seslenmez?

Sezen Aksu “Ensende tutuklu kaldım” diye bir söz neden yazmaz?

UCL (University College Longon) Psikoloji ve Dilbilim Ana Bilim Dalında Prof. Andrew Nevins’in ‘şarkı sözlerinin yanlış anlaşılması’ üzerine yaptığı araştırmalar bu konuda bize kimi cevaplar veriyor.

Şarkılar giriş, dize, nakarat, ölçü, form gibi yapılardan oluşur. Müziği oluşturan enstrümanlar, falsetto gibi teknikler kullanan vokal sesin doğru duyulmasını engeller. Özellikle sert ünsüzler akustik olarak kolaylıkla bozulabilen sesleri içerir.

Örneğin mikrofonu Jimi Handrix’e bırakalım

Efsane, burada

‘xcuse me, while I kiss this guy!

diyor da olabilir. Orijinal sözlerin fonetiğiyle bu format birbirine benziyor. Sözlerin soyut, şairane olması durumunda dinleyicinin muhayyilesi sözlere şekil verecektir.

Orijinalinde üstat:

Excuse me, while I kiss the sky! demektedir.

Yeni bir dil öğrenmeye çalıştığında, etrafında herkesin o yabancı dilde bir şeyler konuştuğunu hayal et. Kelimeleri tek tek duymak yerine insan beyni cümleleri algılamaya çalışır. Bir çocuk için de aynısı geçerli, -Anne az önce söylediğin cümlenin 3. kelimesini tekrarlar mısın? diye soran çocuk yoktur. Böylece insanın kişiliği, hayatı, geçmiş deneyimleri anlam bütünlüğü açısından kendine özgü bir şekilde duyulamayan/anlaşılmayan kelimeyi tamamlar. Bunu yaparken her insan gibi beyninin sol yarısını kullanır. Şarkılarda anlam bütünlüğünü sağlamak zordur, çünkü bir diyalog şeklinde olmazlar. Şarkı sözlerinin yanlış anlaşılması bu nedenle daha olasıdır.

Bir keresinde kız arkadaşımla gergin bir telefon konuşması yaparken Rafet El Roman’ın Tükendiğince şarkısı arka planda çalıyordu. Telefonun karşısında bütün duygusal kontexte rağmen şarkıyı, ‘takside giriyorum mu?’ şeklinde anlamıştı. Beğendiğim bir şarkıdır.

Takside giriyorum argın ve yorgun… da gayet olabilecek bir versiyon.

Prozodi, güftenin besteye oturmasıdır. Şarkının ritmi, vurguları sözleriyle uymadığında yanlış anlaşılması söz konusudur. Buna en iyi örnek Sibel Can – Bence Talih şarkısı.

-1:06’da başlayarak nakaratı dinleyin-

Bence talih bence şansın
Bir de aşkın adresi yok
Gideni boşver
Gelene hoşgel
Dinde başka çaresi yok

Bu şarkı popülerken Sibel Can’ın fetva vermesine bayağı şaşırmıştım.

Şarkı sözlerinin yanlış anlaşılması konusunda Freudyen bir bakışı açısı getirmek de mümkün. ‘Senin için fesat’ şeklinde özetlenebilecek bir psikanalitik süreç, algının oluşması sürecinde bilincüstü ve bilinçaltında, fiziksel olarak da sinapslardaki impuls sıçramalarıyla bir bilgi çağırır. Kognitif psikoloji de dil sürçmeleri, yanlış okuma-duyma durumlarını farklı fakat destekleyici şekilde açıklar.

Abdülkadir ya Rami’ye ya da Unkapanı’na gidelim, sanıyorum çoğumuz için bir gözdağı cümlesiydi.

Son olarak… yalnız değiliz. O kadar yaygın bir tecrübe ki, insanlar duyduklarına inanamadıkları için aşağıdaki sitede yanlış duyulan şarkı sözleri paylaştıkları bir platform kurmuşlar.

 http://www.amiright.com