Neden mekanlarda ucuz alkollü içki olmaz?

Bu, kendi içinde tek bir cevabı olmayan ve birçok değişkene bağlı olarak sonuca gidilebilecek bir konu. Ben de size, bu konuyu önce matematik ile açıklayacağım, sonrasında ise sosyolojik ve psikolojik etkileriyle sonucu pekiştireceğim.

pernord

Mekanların büyük bir çoğunluğu aracısız, direkt olarak firmadan ürünü tedarik ettiği için, ürünleri perakende satış marketlerinden %10-20 civarında iskontolu olarak alıyor olmasına rağmen, ben tekel/market satış fiyatı üzerinden yola çıkarak içkilerin maliyet hesabını yapacak, buna mekanın gider ve kar kısmını da ekleyip fiyatlandırıcam ve bunu realite ile kıyaslayacağım. En çok kullanılan içki markalarını baz alıp, lafı uzatmadan matematiğe başlayalım:

  • Gilbey’s Votka 70cl: 45 TL
  • Absolut Votka 70cl: 80 TL
  • Gilbey’s Cin 70cl: 45 TL
  • Hendrick’s Cin 70cl: 140 TL
  • Bacardi Rom 70cl: 80 TL
  • Jack Daniel’s Viski 70cl: 95 TL
  • 50 Litre Fıçı Efes Pilsen 70cl: 420 TL
  • Bomonti 33cl: 4 TL

Ağır alkol diye tanımlayabileceğimiz votka, cin, viski, rom, brendi gibi içkilerin ‘bardak’ servisleri 5cl olarak hesaplanır, standart budur (bardağa bundan azını koyanlar olur, fazlasını koyanlar olmaz). Yani ‘Votka-enerji alabilir miyim?’ diye sipariş verdiğiniz zaman, 5 cl votka, bardağın alabileceği kadar buz ve bardağın alabileceği kadar enerji içeceği sipariş etmiş olursunuz ve bu votka ‘istasyon votkası’, yani en ucuz fiyatlı olanıdır. Bu fiyatlandırma ve oran bütün ağır alkoller için geçerlidir. Şimdi, İstanbul piyasasını baz alarak, olabilecek en uygun fiyatlı satış fiyatlarını, olması gereken maliyetle kıyaslayalım.

046359-bar-wine-whats-next-d0b1d0b0d180-d0b1d183d182d18bd0bbd0bad0b8

Barlar sokağı mekanları arasında sivrilmemiş olanlar, ağır alkolü olabilecek en uygun fiyata bulabileceğiniz yerlerdir. İstanbul’da irili ufaklı, ucuzu pahalısı onlarca mekanda çalıştığım için bu konuda rahatlıkla ahkam kesebilirim.

Tahmin edeceğiniz gibi ilk fiyat bulabileceğiniz en ucuzu, ikincisi ise İstanbul piyasasının ortalaması:

  • İstasyon Votkası: 13 TL – 18 TL
  • İstasyon Cini: 13 TL – 18 TL
  • Jack Daniel’s Viski: 20 TL – 28 TL
  • Efes Pilsen Fıçı 50 cl: 7 TL – 12 TL
  • Bomonti 33cl: 8 TL – 12 TL

Şimdi de, maliyet hesabı yapıp, sonuca gidelim:

70 cl’lik bir şişeden 14 bardak ürün çıkarılır. 45 TL’lik bir şişe fiyatıyla, bir istasyon votkasının alkol maliyeti, 3.20 TL’dir. Buz + meyve suyu/tonik/enerji vb.nin maliyeti 40-50 kuruşu geçmez. Yani maksimum 4 TL’lik bir maliyetle bardan çıkar ürün. Buna %18 kdv, dükkan kirası, gideri, personel gideri ve kar da eklenirse düşündüğünüzden pek az olan, maliyeti kadar bir değer daha eklenir ürüne. İstasyon votkası 8 TL olan bir satış fiyatı , -eğer ki mekan emlak kirası ortalamanın üzerinde olmayan bir semtteyse; ki öyle bir semtteyse zaten istasyon votkasının 25 TL’den başlayacağına da emin olabilirsiniz- dükkanın çarkının dönmesini sağlar. En ucuz mekanda 5 TL’lik, ortalama 10 TL’lik bir -tabiri caizse- kazık payı eklenir. Bütün ağır alkollerde bu kazık payı ortalama aynıdır.

357

Herhangi bir fıçı biranın 50cl’lik maliyeti ise 4.5 TL’yi geçmez. Sirkülasyon ve hızlı tüketim miktarı göze alınınca, 8 TL rahatlıkla karlılık sağlar, üzerindeki fiyatlar kazık payıdır.

Peki bu matematiğe rağmen neden biz bu içkileri ucuza içemeyiz?

İlk sebebi topluma yayılmış ve kemikleşmiş olan ‘Alkol pahalı bir üründür’ algısı. 10 TL’ye votka satılan bir dükkanın votkasını kimseye içiremezsiniz mesela, ‘Kim bilir içine ne koymuşlardır?’ diye düşünüp, içmeye teşebbüs etmez hiç kimse. Ve aynı kişilerin Absolut sanıp, bardağını 20 TL’ye içtiği  votka da yüksek ihtimalle şişesi 45 TL’lik Gilbey’s Votka’dır; bunu da anlamaz elbette hiç kimse.

İlk sebepte söylediğim sahtekarlığın, Türkiye’de ticaretin temeli olması da hayli hayli ikinci sebep olabilir. Bu sadece kenar mahalle barlarında değil, en üst kalite olduğuna inandığınız mekanlarda dahi oluyor, bir barmen olarak bunun garantisini verebilirim.

Üçüncü sebep olarak Türk insanının, ‘Pahalı olan kalitelidir.’ algısını gösterebilirim. Gilbey’s’in kaliteli bir votka ve cin ürettiğini, içkiyi bilmeyen bir insana anlatamam yüksek ihtimalle, çünkü aynı stantta Türk votkası Bazooka’nın şişesinin de 45-50 TL olduğunu görecek ve söylediklerime gülecektir.

Dördüncü sebep olarak üçüncü sebebe geri dönüp, ‘Pahalı olan kalitelidir.’ düşüncesinin sadece müşteri algısında olmadığını, satıcı da bu algıda olduğundan, sadece fiyatları elinden geldiğince tavana çekerek, kaliteli olabileceğine inanması/inandırması da içkiyi ucuza içmemizi engelleyen bir sebeptir.

Son olarak da, alkollü içkinin tabiri caizse ‘Müslüman mahalledeki salyangoz’ konumunda bulunması ve bunun fiyat adaleti için çabalamaya da, alkollü içki kültürünün gelişmesine de en büyük keti vuruyor olması, uzun bir süre daha mekanlarda uygun fiyatlı alkollü içki tüketmemizin önüne geçeceğini gösteriyor.

(%60’lara dayanan Özel Tüketim Vergisi’nin içki fiyatlarını daha piyasaya çıkmadan, olması gerekenin epey üzerine çektiğini de bir not olarak ekleyelim.)